ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΙ – Ένα τετραήμερο για την παρέμβαση των ιδιωτικών ιδρυμάτων στον χώρο του πολιτισμού
Αθήνα, 7-10 Δεκεμβρίου 2023
Τα τελευταία χρόνια, η όλο και μεγαλύτερη εμπλοκή ιδιωτικών ιδρυμάτων στους τομείς των εικαστικών και παραστατικών τεχνών, καθώς και στον ακαδημαϊκό χώρο, προκάλεσε μια σημαντική αναδιαμόρφωση του ελληνικού πολιτιστικού τοπίου. Σε τι αναφερόμαστε όμως όταν μιλάμε για «ιδιωτικά ιδρύματα πολιτισμού»; Ποια είναι τα κοινά τους σημεία και ποιες οι οργανωτικές, νομικές ή αισθητικές τους διαφορές; Πώς συνδέεται η πολιτιστική τους δράση με παρεμβάσεις στον αστικό ιστό; Υπάρχει στ’ αλήθεια, πίσω από κάθε σημαντικό ίδρυμα, ένας «φορολογικός παράδεισος» και ένα πλέγμα από «υπεράκτιες» εταιρίες; Σε ποια πολιτική και οικονομική συγκυρία αναδείχθηκαν; Σε τι είδους οφέλη προσβλέπουν, χρηματοδοτώντας απαιτητικές και ενίοτε μη κερδοφόρες προτάσεις στον χώρο των τεχνών και της έρευνας; Πώς ερμηνεύουμε το ενδιαφέρον που επιδεικνύουν για τη ζωντανή, εφήμερη τέχνη, τις παραστατικές τέχνες και το queer; Τι είδους επικοινωνία αναπτύσσουν όταν οικειοποιούνται έννοιες διαμορφωμένες μέσα σε κοινωνικούς αγώνες;
Πέρα από την αρχική φιλανθρωπική επιθυμία του εκάστοτε ιδρυτή τους, τι επιδιώκουν; Καμία από τις υποθέσεις που διατυπώνονται κατά καιρούς — να υποκαταστήσουν το κράτος σε ορισμένες βασικές του λειτουργίες, να εγκαινιάσουν μια πιο αποτελεσματική σχέση μεταξύ ιδιωτικού και δημοσίου τομέα, να αποδείξουν έμπρακτα, σε μια εποχή σαρωτικών ιδιωτικοποιήσεων, την υπεροχή της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, να ενσαρκώσουν ένα είδος νέο-φιλελευθερισμού με ανθρώπινο πρόσωπο — δε φαίνεται να εξαντλεί το σύνθετο αυτό φαινόμενο.
Η λειτουργία τους εγείρει κρίσιμα ερωτήματα λογοδοσίας και διαφάνειας. Η εγκαθίδρυση κάθετων σχέσεων που δε βασίζονται στο δικαίωμα (των «από κάτω») αλλά στην εύνοια (των «από πάνω») συμβάλλει στη δημιουργία μιας συνθήκης μαικηνισμού και στον διαχωρισμό του καλλιτεχνικού κόσμου ανάμεσα σε ευνοούμενες και αποκλειόμενες προσωπικότητες ή ομάδες. Η ηγεμονική τους θέση δεν αμφισβητείται δημόσια παρά από μεμονωμένες φωνές, που δεν προέρχονται συνήθως από την καλλιτεχνική κοινότητα.
Εξού και η πρότασή μας: μέσω ενός άτυπου και υβριδικού φεστιβάλ, να φέρουμε κοντά ανθρώπους από τους χώρους της τέχνης, της έρευνας, του ακτιβισμού, της πολεοδομίας, της αρχιτεκτονικής και της ερευνητικής δημοσιογραφίας για να καλύψουμε το κενό που υπάρχει στον δημόσιο λόγο για τον ρόλο των ιδρυμάτων και να αρχίσουμε να επεξεργαζόμαστε τα κριτικά εργαλεία που μας λείπουν.
Όπως γράφει η Arundhati Roy στο δοκίμιο Capitalism: A Ghost Story: «Ίσως ήρθε η στιγμή να πάρουμε πίσω τη νύχτα.»
Το φεστιβάλ οργανώνεται και φιλοξενείται από τις παρακάτω ομάδες και χώρους:
Στο πλαίσιο του H(e)avens, το TWIXTlab φιλοξένησε ένα εργαστήριο κριτικής στην τέχνη και τους θεσμούς της, το οποίο κατέληξε σε έκθεση; συντόνισε ένα στρογγυλό τραπέζι σχετικά με την παρέμβαση των ιδιωτικών θεσμών στην τέχνη και τον πολιτισμό, ενώ δύο από τα μέλη του συμμετείχαν σε έναν επιτελεστικό περίπατο.
H(E)AVENS – A four-day festival on the role of private foundations in the field of culture
Athens, 7-10 December 2023
In recent years, the increased involvement of private entities with the visual and performing arts sectors as well as with academia has caused a major reconfiguration of the Greek cultural landscape. But what do we refer to when we talk about “private cultural foundations”? What are their common features and what are their organisational, legal or aesthetic differences? How do their cultural activities intersect with interventions in the urban landscape? Is there really a “tax haven” and a network of “off-shore” companies behind every major institution? At which political and economic juncture did these foundations rise to prominence in Greece? What kind of gains do they envision through their funding of challenging and sometimes unprofitable art and research projects? How may one interpret their interest in live and ephemeral art forms, performing and queer arts? What kind of communication strategies do they develop when they appropriate concepts shaped within social struggles?
What are the current pursuits of cultural foundations — the initial philanthropic aims of their founders notwithstanding? None of the answers usually provided to this question — i.e., to replace the state in some of its essential functions; to inaugurate a more efficient relation between the private and the public sector; to demonstrate in practice, in an era of sweeping privatisations, the supremacy of private initiative; to embody a kind of neo-liberalism with a human face — seem to exhaust this complex phenomenon.
Their functioning raises important questions regarding accountability and transparency. The development of vertical relations which are not based on the exercise of rights coming from below but on a practice of favouritism operated from above gives rise to a situation of patronage, ultimately resulting in some artists being consistently favoured and some others being just as consistently excluded from the selection process. Furthermore, as the latter process is led by decision makers only accountable to their employers, the hegemonic position the private cultural foundations have acquired in recent years is very rarely challenged in the public discourse, and usually from individuals outside the artistic community.
Hence the impetus behind this open call: through a hybrid festival held in an informal setting, we would like to bring together people from the fields of art, research, activism, urban planning, architecture and investigative journalism to bridge the gap in public discourse regarding the role of the private cultural foundations acting in Greece and to start developing the critical tools which we are presently lacking in order to address the aforementioned questions.
As Arundhati Roy writes in her essay Capitalism: A Ghost Story: “Perhaps it’s time for us to take back the night.”
The festival is organised and hosted by the following groups and venues:
In the framework of H(e)avens, TWIXTlab hosted a workshop on art critique that ended up with an exhibition; co-ordinated a round table on private institutions intervening in art and culture, and two of its members participated in a performative walk.
